Inside the Future Festival Berlin: een dag vol workshops, inspiratie en een proeftuin voor een post-growth toerismekader

Introductie

Als Inholland zijn we partners van Pakhuis de Zwijger (PdZ) binnen het ConnAct-programma, een Europees gefinancierd project gericht op kennisdeling en het verbinden van expertise binnen de EU. Vijf steden nemen deel, elk met een eigen thematische focus rondom klimaatverandering, de toenemende polarisatie in de samenleving en de perspectieven van minderheidsgroepen op deze crises. In Amsterdam ligt onze focus op Regeneratief Toerisme, terwijl Berlijn zich richt op Duurzaamheid in de Stad en de rol van minderheden en klimaatrechtvaardigheid.

Inholland fungeert als kennispartner van Pakhuis de Zwijger en brengt onze expertise in Regeneratief Toerisme in, zowel om dit thema verder te ontwikkelen bij de andere deelnemende steden als samen met onze eigen partners hier in Nederland. In december 2025 ontwikkelden we samen met PdZ en de Gemeente Amsterdam een inspirerend tweedaags programma, waarbij vertegenwoordigers van de vier steden naar Amsterdam kwamen om meer te leren over regeneratie en deze kennis mee terug te nemen naar hun eigen toerismepraktijk. Het programma bestond uit een wandeltour door Amsterdam Noord, waar de Living Lab-methodologie van het Urban Leisure & Tourism Lab en de bijbehorende prototypes tot leven kwamen, een hackathon-stijl workshop over de complexe relatie tussen AI en Regeneratief Toerisme, en een expertpanel over regeneratieve toeristenpraktijken in Amsterdam en de regio. Het evenement was een succes: het aantal deelnemers overtrof de verwachtingen en het legde de basis voor het grotere Regeneratief Toerisme Festival op 7 en 8 oktober 2026.

Berlijn

Eind april nam ik de nachttrein naar Berlijn voor een volle dag bij het Future Festival Berlin – Sustainable Spaces for All, als vertegenwoordiger van Inholland. Mijn doelen waren om de opgedane kennis mee terug naar huis te nemen en mijn eigen lopende werk over post-growth toerisme te presenteren aan een Berlijns publiek. Het programma omvatte mobiliteit, wonen, toerisme en publieke ruimte, allemaal geplaatst in het kader van klimaatverandering en de sociale uitdagingen waarmee Europese steden kampen, zoals de wooncrisis. Het festival vond plaats in het Silent Green Kulturquartier in Berlijn-Wedding, een prachtige locatie die haar deuren opende voor stedenbouwkundigen, mobiliteitsprofessionals, andere professionals en het grote publiek.

Het was een compact en interactief programma. Ik nam deel aan de workshop “Designing Utopias in Practice”, een verkorte versie van een methodologie voor het visualiseren van toekomsten die normaal gesproken dagen in beslag neemt, gegeven door Dr. Thomas Mehlhausen van Futuria Berlin. Er was ook een dekoloniale stadstour door de Afrikaanse Wijk in Wedding, georganiseerd door DESTA, maar die viel helaas samen met de Utopia-workshop, dus ik kon er niet bij zijn. Wat ik erover hoorde, was dat deelnemers ontdekten hoe straatnamen en bestaande gebouwen in de wijk nog altijd sporen dragen van Duitslands koloniale geschiedenis. Het deed me denken aan het Migrantour-project in de Lombok-wijk in Utrecht, dat de koloniale geschiedenis van Nederland in die buurt zichtbaar maakt en wordt gerund door migranten.

De eerste test van het post-growth toerisme framework

Ik was ook uitgenodigd om een workshop te leiden genaamd “Regenerative Tourism: travelling responsibly and equitably”, een van de parallelle sessies in de ochtend. Het was een mooie kans om mijn post-growth toerisme framework in de praktijk te brengen: een framework dat regeneratieve en degrowth-theorieën combineert om te diagnosticeren waar toerisme-initiatieven momenteel staan op weg naar een post-growth toerismesysteem. De kern van post-growth toerisme is het prioriteren van het welzijn van mensen en niet-mensen boven economische groei. Met toestemming van de deelnemers stelde ik voor om de reikwijdte van de sessie iets te verruimen, zodat die meer omvatte dan enkel regeneratie.

Het framework bestaat uit vijf kenmerken die een post-growth initiatief definiëren, gebaseerd op zowel degrowth- als regeneratieve perspectieven, aangevuld met een reeks richtinggevende vragen om toerisme-initiatieven te diagnosticeren. Het wordt momenteel herzien voor een nieuwe versie, maar de versie die tijdens de workshop werd gebruikt, zag er als volgt uit:

Tijdens de workshop gebruikten deelnemers dit framework om een toerisme-initiatief naar keuze te herontwerpen. Ik verdeelde iedereen in groepjes van drie of vier en vroeg hen om:

1. Een toerisme-initiatief te kiezen dat ze goed kenden: een tour, een culturele instelling, een restaurant, een hotel, enzovoort.
2. Het initiatief te diagnosticeren aan de hand van het framework en de twee of drie grootste hiaten te benoemen.
3. Het initiatief te herontwerpen zodat het beter aansluit bij de kenmerken van het framework, met focus op veranderingen die direct doorgevoerd kunnen worden.

De voorbeelden die naar voren kwamen waren gevarieerd. Een groep keek naar een muziekfestival in een klein Portugees stadje en stelde voor om meer lokale elementen toe te voegen, zoals zelfgemaakte maaltijden en een kraam van de lokale supermarkt op het festivalterrein. Een andere groep nam de Berlin City Card onder de loep en suggereerde om evenementen op te nemen die normaal alleen door lokale bewoners worden bezocht, kleinschalige bedrijven en restaurants toe te voegen, en activiteiten op te nemen die niet per se winstgevend hoeven te zijn. Een derde groep nam het HomeExchange-platform als uitgangspunt, stelde vraagtekens bij het type reizen dat het platform aanmoedigt en opperde financiële prikkels om duurzamer reizen te stimuleren, met een specifieke focus op ruilen in landelijke gebieden.

Het was een geslaagde eerste test van het framework, en ik verzamelde waardevolle feedback van de deelnemers. Over het algemeen reageerden mensen positief op de reflectieve manier van werken met het framework, al vonden sommigen de kenmerken nog wat te abstract. Een terugkerend thema was de moeilijkheid om groei en winst los te laten als doel van toerisme-initiatieven.

Dit gaf me vertrouwen dat het framework op de goede weg is. Naast verdere conceptuele verfijning richt ik me de komende tijd op het toegankelijker maken voor een niet-academisch publiek. Door de vragen zo te formuleren dat ze direct toepasbaar zijn op een toerisme-initiatief, en door ze te beantwoorden een goed beeld te krijgen van hoe goed het initiatief bij elk kenmerk past, hoop ik het framework aanzienlijk begrijpelijker te maken.

Maar terug naar de conferentie…

Tijdens de dag werden ook een aantal goede praktijkvoorbeelden gedeeld die het waard zijn om hier te vermelden.

Een gemeente wilde de burgerparticipatie versterken, maar merkte dat een gesprek op het gemeentekantoor voor veel mensen een te grote drempel was. Hun oplossing was verrassend creatief: informele bijeenkomsten bij mensen thuis, in de huiskamer. Zo konden gemeenteambtenaren met bewoners in gesprek gaan in een ontspannen, informele omgeving, en konden ze problemen bespreken die soms letterlijk zichtbaar waren door het raam van de woonkamer.

Een ander onderwerp was de autovrije stad en de plannen van Berlijn om minder afhankelijk te worden van de auto. In een workshop bespraken deelnemers transities die al gaande zijn in andere, dichter bevolkte steden. Een van de voorgestelde oplossingen was het autogebruik verder te beperken. Wonen stond ook op de agenda, waarbij de situatie in Berlijn als voorbeeld werd besproken: het socialiseren van particuliere woningen om meer mensen toegang te geven tot betaalbare woningen.

Een van de leukste interactieve elementen van de conferentie was een ideeënbord, waar deelnemers hun ideeën voor het verbeteren van de stad konden delen. Iedereen kreeg stickers om op hun favoriete suggesties te stemmen, en het meest gestemd idee won een prijs. Veel inzendingen gingen over het idee van “derde plekken”. Dat vind ik veelzeggend: het gebrek aan plekken om te ontspannen, te zijn en elkaar te ontmoeten zonder geld te hoeven uitgeven, blijkt een veelvoorkomend probleem. Mijn inzending ging over het schoonmaken van stadswateren zodat je er in kunt zwemmen. Gratis, toegankelijke recreatieruimte in de stad zelf vergroot de leefbaarheid enorm, iets wat Zürich, een stad die ik in de zomer graag bezoek, mooi laat zien. Helaas won mijn idee niet.

Aan het einde van het evenement deelden alle workshopgroepen hun uitkomsten, en een getalenteerde kunstenaar maakte een live tekening die alle elementen van de dag samenbracht.

Het Future Festival Berlin – Sustainable Spaces for All was een dag vol ideeën testen, verbindingen leggen en inspiratie opdoen. Wat me als laatste bijblijft, is het publiek zelf: mobiliteitsprofessionals en stedenbouwkundigen stonden zij aan zij met oudere burgers en studenten. Dit diverse publiek was open en betrokken, en het voelde alsof we allemaal hetzelfde verlangen deelden: steden die klimatologisch en sociaal beter worden, voor iedereen. Plekken als deze, gebouwd rond verbinding en uitwisseling, geven me hoop dat er genoeg kracht is om de wereld een stukje in de goede richting te duwen. Ik ben het ConnAct-programma en Inholland dankbaar voor de steun om er zelf bij te zijn.